TRẺ TỰ KỶ – ĐƯỜNG ĐẾN MỘT THẾ GIỚI KHÁC LẠ

Cho đến bây giờ, mình vẫn hay nhận được các tin nhắn, điện thoại của các bạn mình để hỏi thông tin về trẻ tự kỷ.
Nếu các bạn đã là một ông bố, bà mẹ, các bạn sẽ hiểu, rất khó để có thể nói với bạn mình rằng con bạn đang mắc chứng tự kỷ.
Rất khó để bạn phải lựa chọn một trong các cách hoặc im lặng, hoặc động viên, hoặc nói thẳng với bậc cha mẹ đang giải bày, tâm sự với mình về tình trạng của con cái họ.
Mình cũng không phải chuyên gia về trẻ tự kỷ, chỉ là mình đã đọc nhiều hơn, quan sát nhiều hơn và bỏ thời gian nhiều hơn cho chính đứa con của mình – một đứa trẻ mà đã có lúc suốt cả năm trời, mình quay cuồng chỉ duy nhất câu hỏi: bé có bị tự kỷ hay không?

Tự Kỷ Là Gì?

Bạn có thể hiểu khái quát về chứng tự kỷ như sau:

– "Tự kỷ là do rối loạn của hệ thần kinh gây ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ. Tự kỷ được biểu hiện ra ngoài bằng những khiếm khuyết về tương tác xã hội, khó khăn về giao tiếp ngôn ngữ và phi ngôn ngữ, và hành vi, sở thích và hoạt động mang tính hạn hẹp và lặp đi lặp lại." (trích dẫn từ Wikipedia)

– Cho đến hiện nay, khoa học vẫn chưa tìm ra nguyên nhân gây ra bệnh tự kỷ. Nhưng chắc chắn nếu các bạn nghĩ trẻ tự kỷ là do cha mẹ bỏ mặc, không chăm lo cho con, môi trường sinh hoạt, học tập của bé có vấn đề là hoàn toàn sai lầm.
Trẻ mắc chứng tự kỷ như một khuyết tật bẩm sinh, có bé bị rất nhẹ và có bé bị nặng, và khiếm khuyết này sẽ bộc lộ từ 0-3 tuổi tuỳ vào mức độ nặng nhẹ của bé. 

– Nếu đã mắc chứng tự kỷ thì không thể chửa hết, chỉ có thể làm giảm nhẹ tình trạng của bé bằng cách can thiệp, hỗ trợ cho bé các kỹ năng giao tiếp, thích ứng môi trường v.v..để bé có thể hoà nhập với cộng đồng ở mức tốt nhất có thể. Sự can thiệp hỗ trợ này sẽ phát huy tác dụng tốt nhất cho bé từ 0-6 tuổi. Vượt quá tuổi này, các biện pháp tác động, can thiệp cho bé đều giảm hiểu quả, và có nghiên cứu cho rằng, từ 6 tuổi trở đi, do võ não của bé đã chai cứng, nên không còn thể thay đổi được nữa.

Đường Đến Trái Tim Của Trẻ Tự Kỷ

Mình có một người bạn, khi mang thai, bạn ấy không chấp nhận bất cứ xét nghiệm kiểm tra thai nhi có khuyết tật nào. Mình  hỏi bạn ấy tại sao.
Và bạn ấy đã nói một câu làm mình rất xúc động: "cho dù bé có bị làm sao thì bạn vẫn sẽ sinh bé, vẫn nuôi bé, vẫn yêu bé vì bé là con của bạn. Bạn sẽ nuôi dạy bé theo đúng con người của bé."

Câu nói này cũng là động lực lớn cho mình khi nuôi dạy nhóc con nhà mình.
Có những hôm mưa lạnh lẽo, bé cứ ngồi hoài ở miệng cống, để nhìn nước mưa chảy xuống đó.
Hoặc những khi bé xếp những chiếc hộp thành hàng dài thiệt dài xung quanh mình.
Hoặc những khi bé không trả lời bất cứ ai, không nhìn thẳng vào bất cứ ai, không thích tiếp xúc bất cứ ai….
Những lúc chông chênh như thế, mình cũng đã từng giống như các ông bố, bà mẹ tâm sự với mình, chỉ có 2 câu hỏi, mà không bao giờ biết chính xác được câu trả lời: "Tại sao?""Phải làm sao đây?"

Nếu bé bị cận thì bạn sẽ cho bé đeo mắt kiếng, nếu bé bị hô thì bạn sẽ cho bé chỉnh hình răng, nếu bé bị suy dinh dưỡng bạn sẽ cho bé thêm thức ăn, nếu bé bị nói ngọng bạn sẽ tập cho bé phát âm…
Và đây là lời khuyên của mình: Nếu bé bị tự kỷ, bạn hãy cho bé thời gian.
Bạn đừng hoài phí thời gian để tìm câu trả lời cho câu hỏi tại sao, vì như mình đã nói, mọi giả thuyết về nguyên nhân của bệnh tự kỷ đều chưa được khoa học chứng minh là đúng.
Thay vì hỏi tại sao, ngay từ khi bạn có cảm nhận con bạn khác thường, con bạn "hình như" có triệu chứng tự kỷ thì bạn hãy cho con bạn thời gian của bạn. Vì nếu bé có thật sự tự kỷ hay không, thì thời gian bạn dành cho con đều không bị hoài phí.

Vì các biểu hiện phức tạp khác nhau của chứng tự kỷ nên không có bất cứ trị liệu chung nào dành cho bé tự kỷ. Có nghĩa là bạn không thể học rập khuôn cách tiếp cận đã có hiệu quả ở bé khác và ứng dụng cho chính con của bạn.
Bạn hãy dành thời gian để quan sát con bạn, quan sát những bé khác, đọc càng nhiều tài liệu về tự kỷ càng tốt để tìm ra cách tiếp cận và điều chỉnh thích hợp nhất với bé.

img_4218

Có một câu nói trong bộ phim truyền hình Nhật Bản về nuôi dạy trẻ tự kỷ "Hikari To Tomoni" mình rất thích: Vì cách xử lý thông tin trong não của trẻ tự kỷ khác với não của đại đa số người khác, nên thế giới của trẻ tự kỷ là thế giới rất thú vị.

Mình ví dụ đơn giản một trường hợp bé hay bị kích động, bịt tai la hét như thế này:
Bạn hãy tưởng tượng, bạn đang ở trong phòng, bạn bật nhạc êm dịu nhẹ nhẹ, ngoài hiên là tiếng mưa rơi rào rào, nhà hàng xóm có tiếng con nít đang vui đùa, có tiếng chó sủa ở xa xa. Các âm thanh cuộc sống đó được não của bạn xử lý theo trình tự, sóng âm thanh to nhỏ khác nhau.
Và bây giờ, bạn hãy thu lại tất cả âm thanh đó: tiếng nhạc, tiếng chó, tiếng mưa, tiếng con nít đùa. Bạn vào phòng kín, bạn bật hết tất cả các âm thanh đó lên cùng một lúc, cùng một mức độ âm thanh lớn như nhau. Và bạn thử nghe đi, bạn cảm thấy thế nào? Bạn chịu đựng được bao lâu? Bạn có nhức đầu không? Bạn có bịt 2 tai lại và la lớn cầu cứu ai đó tắt đi tiếng ồn đó không?

Mình ví dụ thêm trường hợp tại sao bé không nhìn vào mắt người đối diện nhé!
Bạn hãy tưởng tượng, bạn và mẹ đang nói chuyện. Bạn hiểu người đối diện đang nói chuyện với bạn là mẹ của bạn. Bạn nghe tiếng phát ra từ mẹ. Mẹ đang nhìn bạn. Bạn hiểu câu chuyện của mẹ. Xung quanh bạn là bàn, là tủ, là ghế, là chén bát…
Và bây giờ, bạn hãy thay tất cả hình ảnh của mẹ, của bàn, ghế, tủ, giường, chén bát…thành một món đồ gì đó giống nhau tất cả, giả dụ là cái thùng. Bạn xếp các cái thùng vào vị trí thay cho mẹ, cho bàn, ghế, tủ, chén, bát…và bạn bật âm thanh tiếng nói của mẹ bạn lên. Lúc đó bạn sẽ nhìn vào đâu?
Sở dĩ mình nói các bạn thay tất cả các hình ảnh xung quanh bằng cái thùng vì não của bé khi xử lý tất cả các hình ảnh của đồ vật, âm thanh phát ra xung quanh chậm và không theo trình tự, nên trong một lúc bé không thể hiểu được cái gì đang ở xung quanh bé, âm thanh phát ra từ nơi nào.

Và cứ như thế, nếu như bạn dành thời gian nhiều để quan sát bé, đặt mình vào tình cảnh của bé, bạn sẽ hiểu tất cả các hành động của bé. Bạn sẽ nhận ra rằng, những lời la mắng của bạn vì bé hành động khác thường, bé la hét, bé quậy phá…rất tội cho bé, đó không phải là lỗi của bé, mà là do bạn đã không hiểu bé. Bé không thể bắt não của bé hoạt động như não của bạn, hay của bất kỳ ai khác mà chính bạn cho là chuẩn mực.

Theo thống kê của tổ chức y tế nghiên cứu về tự kỷ thì trẻ mắc bệnh tự kỷ chiếm khoảng 2% dân số quốc gia. Có nghĩa là Việt Nam khoảng 90 triệu dân thì có khoảng 1,8 triệu người mắc bệnh tự kỷ. Có nghĩa là số người mắc bệnh tự kỷ nhiều hơn dân số thành phố Đà Nẵng 1,2 triệu người năm 2016.
Chuẩn mực chỉ là thước đo của số đông không phải là thước đo đúng cho tất cả, cho nên đôi khi mình nghĩ, nếu gom tất cả người tự kỷ vào chung một thành phố, thì hành vi của người tự kỷ sẽ được coi là chuẩn mực.
Mình viết thế vì mình muốn các bậc cha mẹ có con tự kỷ nên hiểu rằng, con bạn khác biệt nhưng không có gì đáng để xấu hổ, để giấu, để đau buồn.
Bạn có thể bình thản nói với mọi người con bạn bị cận, nhưng tại sao không thể nói với mọi người rằng con bạn bị tự kỷ? Trong khi bản chất vấn đề như nhau.

Có một con đường duy nhất đến với trái tim của trẻ tự kỷ đó là con đường xuất phát từ tim của bạn.

Hãy Tin Vào Chính Bản Thân Mình

Cũng như khi con bạn bị bệnh, bạn sẽ phải nghe rất nhiều lời khuyên, nào là cho uống thuốc gì, cho ăn gì, cho nghỉ như thế nào…, khi con bạn bị tự kỷ, bạn cũng nhận được nhiều lời khuyên y như vậy.
Nhưng có một điều bạn phải hiểu rằng, tự kỷ không phải là bệnh do vi khuẩn, virut, không phải do cách bạn dạy con hoặc phổ biến ai cũng hiểu đúng, nên nếu như bạn có phải bị nghe quá nhiều lời khuyên, lời bàn thì bạn hãy lọc bớt, chỉ nghe của những ai đã có kinh nghiệm về trẻ tự kỷ. Ngay cả bác sĩ, nếu như chưa từng thực sự nghiên cứu, nuôi dạy trẻ tự kỷ cũng không thể có cái nhìn đúng về triệu chứng này.
Bạn hãy nghe tất cả, tiếp thu một ít và tin vào chính bản thân mình. Bạn cũng không cần giải thích quá dài dòng về cách nuôi dạy, sự lựa chọn của bạn.
Chỉ có bạn mới hiểu đứa con bạn rứt ruột sinh ra nhất. Chỉ có bạn mới biết sự lựa chọn nào thích hợp nhất cho đứa con bé bỏng của bạn.

Bản thân mình cũng đã không biết bao nhiêu lần bị nghe khuyên cần phải nuôi con như thế nào? cho con học ở đâu? tại sao cho con về Việt Nam mà không phải ở Nhật -đất nước phát triển về y học? Nên thế này, nên thế kia..v.v…
Nhưng như mình đã nói, linh cảm của người mẹ, nếu đã bỏ thời gian quan sát, chăm sóc con, luôn luôn đúng.

Mình lờ mờ phát hiện ra chứng tự kỷ của bé khi bé khoảng 2 tuổi hơn. Lúc đó bé chưa nói, không chơi chung với bạn, không thích đi đến chổ lạ, không nhìn vào mắt người đối diện, thích xếp những khối hình vuông dài thiệt dài, thích ngồi một chổ nhìn nước chảy…Đến 4 tuổi, bé vẫn chưa thể trả lời câu hỏi của người đối diện.
Có những lúc mình tự trách bản thân là bé không giao tiếp là do mình cố gắng nói tiếng Việt với bé trong khi bé đang ở Nhật, vô tình mình đã tách bé ra khỏi giao tiếp với xung quanh…Nhưng càng dạy dỗ bé thì mình càng nhận ra rằng, việc nuôi dạy bé trong môi trường 2 ngôn ngữ có thể làm bé bị chậm phát triển ngôn ngữ nhưng sự thật là bé có dấu hiệu của chứng tự kỷ.

Hiện giờ, khi mình viết những dòng này, bé vừa bước qua 6 tuổi, bé đã tiến bộ rất nhiều so với chính bé của những năm tháng trước đây. Đối với mình thế là đã quá tuyệt vời. 
Mình biết, con đường chông gai vẫn còn dài nhưng mình nghĩ rằng, hạnh phúc không phải là đích đến mà chính là con đường. Bạn có quyền lựa chọn con đường và tâm trạng của chính bạn khi đi trên con đường ấy, và nhất là bạn đừng quên nắm tay, đi cùng đứa con bé bỏng của bạn – một đứa trẻ đang sống bằng một suy nghĩ, tư duy khác biệt và thú vị.

Một số sách, tư liệu về trẻ tự kỷ

Sách về tự kỷ có rất nhiều, nếu các bạn có thời gian, các bạn nên đọc càng nhiều càng tốt, tuy nhiên, nếu chưa có thời gian hoặc đang trong quá trình tìm hiểu bước đầu, bạn nên xem trước các cuốn sách sau:

– Bộ truyện tranh 15 tập của Nhật "Đi cùng ánh sáng" (👈 Click here) của Keiko Tobe
– Phim bộ "Đi cùng ánh sáng" (👈 Click here)  (phụ đề tiếng Anh)
Thấu hiểu và hổ trợ trẻ tự kỷ  (👈 Click here) tác giả Phạm Toàn, Lãm Hiẻu Minh
– Tiểu thuyết "Đưa con trở lại Thiên Đường" (👈 Click here)  tác giả Lê Thị Phương Nga
– Website về trẻ tự kỷ "tretuky.com"(👈 Click here)

About trang 64 Articles
Tôi là Trang. Tôi yêu đời (cười). Nếu bạn cần tìm một bài viết để thấy cuộc sống nhẹ nhàng, có thêm hi vọng, thêm trải nghiệm thì vào trang của tôi nhé! Tôi chờ các bạn!

14 Comments

  1. em, bịt tai chứ không phải là bịch tai. Còn một số lỗi chính tả nữa, nhưng có thể chấp nhận được vì bài viết quá đáng iu.

     

    iu hai mẹ con, iu Kai tồ hơn mẹ Trang khùng 1 chút. ha ha ha

  2. Bài viết thật ấm áp và cảm động. Bé có một người mẹ tuyệt vời. Chúc hai mẹ con bạn luôn hạnh phúc.

  3. Cám ơn bài viết của chị nhé , e cảm thấy có thêm tự tin hơn trong cuộc sống . Cám ơn chị rất nhiều 

  4. Cảm ơn chị. Bài viết của chị đã giúp em có cảm nhận sâu hơn về thế giới của các bé.

1 Trackback / Pingback

  1. 自閉症児の心へ愛の届け方 – TALK2HAND

Leave a Reply

Your email address will not be published.